Thời thị trường chứng khoán đang thịnh vượng, chỉ cần có thông tin rằng mã cổ phiếu này sắp được nhận cổ tức dù việc chi trả đó là bằng tiền mặt hay bằng cổ phiếu thì ngay lập tức loại cổ phiếu đó tăng giá vù vù.

Vậy nhưng cái thời hoàng kim đó đã qua rồi, cái thời mà đầu tư chứng khoán sinh lời như cướp được tiền, cái thời mà nhà nhà đầu tư chứng khoán, người người người đầu tư chứng khoán chắc sẽ chẳng bao giờ có nữa.

Cũng phải thôi, thị trường có quy luật khắt khe của nó, kiếm tiền đâu có dễ như đi vơ rác vậy.

Và nay, khi mà nền kinh tế nói chung và thị trường chứng khoán nói riêng đang trong cơn bĩ cực  thì một lần nữa vấn đề chi trả cổ tức lại là một vấn đề rất đáng được bàn.

Xưa, ở thời chứng khoán hoàng kim, nhà đầu tư chỉ quan tâm nhiều đến “Lượng” nghĩa là nhà đầu tư chỉ chú tâm xem doanh nghiệp chi trả bao nhiêu phần trăm cổ tức mà không quan tâm nhiều đến việc cổ tức được trả bằng cổ phiếu hay tiền mặt.

Nhưng nay thì khác rồi. Nhà đầu tư, ngoài việc quan tâm đến “lượng” họ đã thực sự quan tâm tới “Chất”. Rằng về thực chất nhà đầu tư sẽ nhận được trị giá gì từ việc chi trả cổ tức hàng năm?

Trước hết nói về “Lượng”, điều này có nghĩa là doanh nghiệp chi trả bao nhiêu phần trăm cổ tức và là cao hay thấp, nhiều hay ít.

Vẫn biết để có thể chi trả cổ tức cao thì doanh nghiệp phải làm ăn có lãi đã, không có lãi để tích lũy thì lấy gì ra mà trả. Vâng biết là vậy, biết là kinh tế thế giới và kinh tế nước nhà đang rất khó khăn nên các doanh nghiệp không thể chi trả cổ tức cao trong năm nay là phải.

Tuy nhiên các nhà đầu tư lại không hay nghĩ sâu đến thế, nhà đầu tư thường hay nhìn xuống cái túi của mình, rằng cái túi của tôi đang được phình ra hay bị teo đi. Nói vậy để những người đang được gọi là đứng ở nơi đầu sóng ngọn gió, những người đang chịu trách nhiệm trong việc chèo lái con thuyền doanh nghiệp nên lường trước được rằng, một khi các vị chưa có thể cam kết một cách đáng tin cậy rằng: Nhà đầu tư khi mua cổ phiếu của doanh nghiệp mình sẽ nhận được cổ tức hàng năm với trị giá tối thiểu cũng sẽ là cao hơn lãi suất gửi ngân hàng thì tôi cho rằng cổ phiếu của doanh nghiệp đó vẫn còn rớt giá dài dài là phải.

Nói về “Chất” là nói về trị giá thực của cổ tức mà nhà đầu tư nhận được, bởi trên thực tế một khi cổ phiếu luôn bị mất giá thì nhiều khi nhà đầu tư nhận được cổ tức bằng cổ phiếu đó nhưng túi tiền của họ vẫn cứ bị vơi đi.

Vậy là trong cái thời tiền mặt là vua, trong khi các doanh nghiệp đang rất cần vốn để xoay sở thì các cổ đông của họ lại không mặn mà với việc nhận cổ tức bằng cổ phiếu mà luôn ngóng chờ cổ tức bằng tiền mặt cơ.

Vậy nhưng chi trả cổ tức bằng tiền mặt đâu phải dễ. Trong cái thời kinh tế khó khăn và tiền mặt hiện đang là vua này thì để trả được cổ tức bằng tiền mặt, ngoài việc làm ăn phải thực sự có lãi ra thì người đứng đầu doanh nghiệp đó còn phải có cái tâm để thấu hiểu được nguyện vọng của các cổ đông  nữa.

Thực tế cho thấy, để có tiền chi trả cổ tức nhưng do không có lợi nhuận hoặc lợi nhuận thấp nên không có tiền mặt, một số doanh nghiệp buộc phải dùng phép biến. Biến ít thành nhiều, biến không thành có. Lãi của doanh nghiệp trong trường hợp này là lãi ảo, vì chỉ có lãi ảo nên cổ tức (một phần của lợi nhuận) của các doanh nghiệp đó cũng là lợi nhuận ảo mà thôi. Vì chỉ nhận được lợi nhuận ảo về nên cái túi của nhà đầu tư vẫn vơi đi là phải.

Tuy nhiên, dù trong bối cảnh khó khăn hiện nay vẫn có một số doanh nghiệp làm ăn có lãi nhưng lại vẫn chỉ chi trả cổ tức bằng cổ phiếu. Cái Tầm và cái Tâm của người đứng đầu doanh nghiệp chính là ở chỗ này đây.

Giữ lại tiền mặt và chi trả cổ tức bằng cổ phiếu mà ít quan tâm tới nguyện vọng của cổ đông, bởi tiền mặt hiện đang là vua cần phải có tích lũy tiền mặt để phòng ngừa trong thời gian tới mới chỉ là tầm nhìn không quá ngắn.

Làm ăn có lãi là thước đo phản ánh cái tầm cầm lái của người lãnh đạo doanh nghiệp. Quan tâm tới cổ đông thông qua việc cân đối hợp lí giữa việc tích lũy tiền mặt và chi trả cổ tức (bằng tiền mặt hay cổ phiếu) ngoài việc là thước đo cái Tầm còn là thước đo cái Tâm của người lãnh đạo doanh nghiệp nữa.

Để kết thúc bài viết này, người viết xin mạo muội gửi đến lãnh đạo của các doanh nghiệp đang niêm yết trên sàn chứng khoán đôi điều để ta cùng suy ngẫm.

Giá trị của một doanh nghiệp hiện đang được định giá bởi sự quan tâm của các nhà đầu tư, nhà đầu tư là nhà đầu tư nhưng đồng thời cũng là khách hàng một khách hàng đặc biệt của doanh nghiệp. Khách hàng hôm nay khác với khách hàng của thời chứng khoán thịnh vượng hôm xưa, khác nhiều lắm.

Hà Nội 29/12/2011
Hà Mi