Thị trường tài chính đa dạng luôn ẩn chứa nhiều điều thú vị. Cùng một hành vi đấy, nhưng có thể nó đang phản ánh các động cơ hành động rất khác nhau.

Việc mua bán cổ phiếu quỹ, quan hệ đầu tư giữa công ty mẹ và công ty con rồi việc đầu tư chéo giữa các công ty trong một tập đoàn với đường đi lòng vòng của cổ phiếu mà bản chất là đường đi của giá (giá trị hàng hóa, dịch vụ và xa hơn là trị giá của công ty) luôn là một bài toán khiến các nhà chức trách đau đầu.

Đau đầu cũng phải thôi bởi thông qua con đường lòng vòng mua bán đã nêu các doanh nghiệp bằng những thỏa thuận mẹ con, anh em rất dễ dàng nâng giá và tạo ra giá trị ảo để lừa gạt những nhà đầu tư thiếu kiến thức và rồi làm loạn thị trường. Và cũng thông qua con đường lòng vòng đó các doanh nghiệp cũng sẵn sàng kéo giá xuống với mục đích trốn thuế hoặc tạo cơ hội để đến một giá thích hợp họ ra tay vơ vét hàng vào mà bản chất của trò chơi này là móc túi của các nhà đầu tư bằng việc mua hàng giá rẻ.

Để hạn chế hậu quả từ chiêu thức đầu tư chéo đã nêu bộ tài chính đã ban hành Thông tư số 242/2009/TT-BTC nhằm hướng dẫn thi hành quy chế quản lý tài chính của công ty nhà nước và quản lý vốn nhà nước đầu tư vào doanh nghiệp.

Theo Thông tư, để tránh các công ty trong tập đoàn đầu tư chéo lẫn nhau, thậm chí “con” đầu tư vào “mẹ”, thông tư trên quy định, các công ty con không được đầu tư góp vốn vào công ty mẹ. Công ty con, doanh nghiệp phụ thuộc không được góp vốn mua cổ phần của các đơn vị trong cùng tập đoàn, tổng công ty.

Ngặt một nỗi Thông tư đã nêu chỉ đề cập đến phạm vi hoạt động của các doanh nghiệp nhà nước và điều này có nghĩa là các doanh nghiệp thuộc thành phần kinh tế khác không nằm trong phạm vi điều chỉnh của Thông tư này.

Vậy là con đường đầu tư lòng vòng, diễn biến bất thường của giá trên thị trường chứng khoán nhờ việc mua, bán, sát nhập, mua, bán cổ phiếu quỹ vẫn ảo, biến khôn lường cho đến nay thì các cơ quan nhà nước vẫn chưa và thậm chí có thể là không sao can thiệp nổi.

Các cơ quan chức năng khó hoặc không can thiệp nổi vào vấn nạn đã nêu cũng phải thôi bởi xét về bản chất thì việc công ty con đầu tư ngược lại công ty mẹ, đầu tư chéo giữa các công ty trong một tổng công ty hoặc việc mua, bán cổ phiếu quỹ đâu có gì sai. Đúng hay sai còn là ở cái tâm của người sử dụng quyền hạn sẵn có của mình.

Từng có những doanh nghiệp không có nhu cầu nhưng vẫn tung chiêu mua cổ phiếu quỹ để bẫy giá, nhưng ngược lại cũng không thiếu doanh nghiệp quyết định mua cổ phiếu quỹ chỉ vì nhẽ không chấp nhận giá cổ phiếu của mình bị thị trường định giá quá thấp, thấp hơn giá trị thực quá nhiều. Mà cái việc thị trường định giá không chính xác thì đâu có còn là chuyện lạ, chẳng thế mà cách đây vài năm về trước bà tổng giám đốc của SAM từng phải kêu lên rằng khi đó thị trường định giá công ty của bà còn thấp hơn cả số tiền mặt  mà công ty của bà đang có.

Vậy là do không thể phó thác giá trị của doanh nghiệp mình cho thị trường định giá mà nhiều doanh nghiệp đã phải tự ra tay vớt giá của chính mình. Cái sự bán mua cổ phiếu quỹ ngẫm mà thấy cũng nhiều cái hay, kẻ tung tẩy quậy phá người gò lưng cứu lấy giá của mình.

Và, có khác đấy, nhưng việc đầu tư của con vào mẹ, việc đầu tư chéo giữa các công ty trong một tổng công ty vẫn có đó một nét tương đồng như mua bán cổ phiếu quỹ vậy.

Sự tương đồng ở đây là ở chỗ, tại đây đang xuất hiện một sách lược có chủ định theo định hướng phát triển của một công ty hay đang manh nha một chiêu dọn đường cho cái cách đi lòng vòng của giá để rồi giá trị của công ty được nâng lên hoặc hạ xuống vì lợi ích của một nhóm người chứ không phải vì lợi ích của đại đa số cổ đông.

Nói cho cùng, một khi công ty càng phát triển thì các biến hóa trong sách lược đầu tư của những người đứng đầu công ty càng xuất hiện nhiều hơn và các biến hóa đó đôi khi không kịp để cho các nhà đầu tư nhỏ nếu không tìm hiểu kỹ lưỡng sẽ không sao nắm bắt được.

Vậy là đôi khi và thậm chí là nhiều khi người ta buộc phải gửi niềm tin vào cái tài và nhất là vào cái chữ TÂM của người cầm lái.

Là sách lược hay chỉ là một chiêu thức. Là vì lợi ích của cả công ty hay chỉ vì lợi ích của một nhóm người hơn ai hết chỉ những người đứng đầu công ty mới hiểu thật rõ nguồn cơn quyết định của mình.

Để có thể kết thúc bài viết của mình và nếu có thể mạo muội mà đưa ra một lời khuyên với các nhà đầu tư thì lời khuyên đó là:

Hãy nhìn vào giá trị thực của công ty thời hiện tại và gắng hình dung giá trị của công ty đó sau năm , mười năm nữa và xin hãy hạn chế hoặc chí ít là  không nên bị cuốn hút vào các chiêu thức bất thường như mua, bán cổ phiếu quỹ, thành lập mới hay mua, bán sát nhập công ty nếu nhà đầu tư không muốn bị dính vào các chiêu lừa ngoạn mục.